زنان افغان با توجه به نیازمندی های جامعهء امروزی ، دست به فعالیت های بیشماری در عرصه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی ميزنند و با این کار، از یکسو وجود خویش را به عنوان نیمی از پیکر جامعه به اثبات ميرسانند و از جانب دیگر به دلیل شرایط اقتصادی و مشکلات معیشتی، حاضر به پذیرش مسوولیت های اجتماعی در کنار سایر مسوولیت های خانواده گی شده اند. هرچند در طول سه دهه جنگ زنان متحمل رنج های زیادی شده اند و بار خشونت و تبعیض از همه بیشتر بر شانه های آنان سنگینی میكند و هنوز هم  به دلیل حاکم بودن ذهنیت مرد سالاری، زنان به درستی نميتوانند ؛ استعدادهای خود را تبارز دهند. در حکومت های قبلی نیز زنان حضورکمرنگی در فعالیت های اجتماعی داشته اند و زمینه های نسبی در کسب تعلیم و تحصیل برای آنان مساعد نبوده است. اما با ورود هرچه بیشتر زنان در عرصهء اجتماعي، از بحران بی اعتمادی و بدبینی افراد و جامعه در برابر این قشر عظیم کاسته خواهد شد. در حال حاضر زنان درکنار فعالیت های دیگر موفقیت های چشم گیری در عرصهء تجارت کسب کرده اند.
"سارا رحمانی" یکتن از زنان تجارت پیشه است. وی در مورد اینکه چگونه به کارآغازکرد ؟ چنین می گوید: "من از دیر زمانی به پیشهء تجارت علاقه داشتم  و خوش بودم  تا روزی دستگاه کوچکی داشته باشم و به زنانی که به صنعت دست دوزی علاقه دارند، کمک نمایم؛ چون نظرم  این است که هرگاه زنان از لحاظ اقتصادی متکی به خود باشند،می توانند بیشتر شخصیت خود را در جامعه تبارز دهند و در رشد اقتصادی جامعه و رشد صنعت افغانها موثر باشند."
 وی می گوید: "من در ابتدا با سرمایهء ناچیزی آغاز به این کار کردم و تا سال 2005 به تنهایی به کار ادامه دادم و بعداً با مینه شیرزوی که سمت ریاست اتحادیهء زنان تجارت پیشه را داشتند و دسترسی خوبی در طرح و دیزاین لباسها داشتند، یکجا کار نمودم."
به گفتهء وي مشکلاتی که بر سر راه آنان وجود دارد، نبود مواد خام مورد نیاز آنان در داخل کشور می باشد. موصوف می افزايد: "هرگاه ما بخواهیم مواد خام را از کشورهای پاکستان، هندوستان و یا دوبی به دست آوریم، فابریکه از ما تقاضای خرید 5000 متر را همزمان  می نماید و تمام دیزاین ما در یک رنگ صورت نمی گیرد." وی از مسوولین تقاضا دارد ؛هرگاه در کشور، فابریکه های بافنده گی ایجاد گردد، از یکسو تعداد زیادی از هموطنان در آن مصروف کار خواهند شد و از جانب دیگر ما مي توانیم به قیمت ارزان از تولیدات وطن استفاده نماییم و سرمایهء هنگفت خود را تحویل کشورهای بیگانه ننماییم."
رحماني می افزاید: "تا چه وقت اموال یکبار مصرف چین و یا ممالک دیگرمورد استفادهء مردم ما باشد. هر گاه ما بتوانیم مواد خام مورد ضرورت خود را در کشور تهیه نماییم، مشتریان زیادی در داخل و خارج از کشور خواهیم داشت."

تجارت سبب پیشرفت اقتصاد جامعه است

زنان با سهمگیری در عرصه های مختلف اجتماعي، ثابت ساخته اند که می توانند در کنار مردان در ساختار جامعه نقش برازنده داشته باشند.  دین مقدس اسلام نیز بر حقوق حقهء این قشر جامعه تاکید و جانبداری کرده
است و دساتیر زیادی، جهت روابط اجتماعی و استقلال اقتصادی زن تاکید گذاشته است. زنان در کنار مردان خانواده (پدر، برادر و شوهر) می توانند با همت بلند، قوت و توانایی بازو و ارادهء مستحکم، جهت بهتر نمودن زنده گی آبرومند کار نمایند. افزایش سطح تحصیل زن در هرخانواده به موفقیت های بیشتر و دستیابی به مدیریت
اقتصادعالی می انجامد؛ زیرا حضور بیشتر زنان تحصیل کرده در فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و
سایر زمینه ها، موجب تامین رفاه جامعه می گردد.
فدراسیون زنان تجارت پیشه به مثابه چتری برای حمایه زنان تجارت پیشه است.
 "گل جان زمری" رییس عامل فدراسیون زنان تجارت پیشه، در مورد کمکهای این فدراسیون به زنان تجارت پیشه می گوید: "این فدراسیون در سال 2005 ایجاد گردید که فعالیت های خود را برای بلند بردن ظرفیت های کاری زنان در عرصهء تجارت و فعالیت های خصوصی آنان، عیار ساخته است."
 به گفتهء وی فدراسیون، چتری است در بلند بردن ظرفیت های کاری زنان متشبث و تجار و حمایتگر آنان در حل پرابلم هایي که در دوایر دولتی برای آنان ایجاد می گردد."
 وی می افزاید: "اکثریت خانم های تجارت پیشه، به صنایع دستی ؛چون : سوزن دوزی اشتغال دارند. همچنان یازده اتحادیهء عضو این فدراسیون به قالین بافی اشتغال دارند و در بخشهای زراعت، زیورسازی، ساخت موادغذایی ؛ چون: ترشی، مربا و رب بادنجان رومی زنان زیادی مصروف کار اند."
وی در مورد اتحادیه ها و انجمن های عضو این فدراسیون می گوید: "در سرتاسر کشور، 80 عضو داریم که 50 اتحادیه و انجمن، عضو این فدراسیون می باشند و 30 عضو دیگر ما را زنان پیشه ور و کمپنی ها تشکیل می دهد و در این میان 18 عضو ما از ولایات می باشند."
 خانم گل جان در مورد دادن قرضه از جانب این اتحادیه به زنان پیشه ورمی گوید: "ما همواره در صدد آن استيم  تا قرضه یی را برای زنان فراهم سازیم که برای آنان بار سنگینی نباشد؛ اما اکثریت خانم ها ملکیت شخصی ندارند و هیچگونه ضمانتی جهت گرفتن قرضه داده نمی توانند و یا ارگانهای قرضه دهنده، فیصدی زیادی به عنوان کمیشن می گیرند. در حال حاضر، ما ارتباطات قوی را با یک تعداد بانک های دولتی و خصوصی بر قرار نموده ایم ؛تا با پایین آوردن فیصدی قرضه، بتوانیم به زنان عضو این فدراسیون کمک نماییم."

استقلال زنان وابسته به اقتصاد آنان است

استقلال و آزادی یک فرد، همواره وابسته به اقتصاد است؛ هرگاه زنان استقلال مادی داشته باشند و نیازمند کمک های مردی به عنوان پدر، برادر و شوهر نباشند، میتوان گفت که تا حدود زیادی از به وجود آمدن خشونت هاي خانواده گی جلوگیری خواهد شد و نقش زنان در جامعه بیشتر ارزشمند خواهد بود. زنان به هرپیمانه که در عرصهء فعالیت های اقتصادی، سیاسی، و اجتماعی بیشتر بدرخشند، به همان اندازه به حقوق واقعی خویش بیشتر نایل می گردند. آنان به اندازه ظرفیت و قابلیتی که از خود نشان می دهند، به همان اندازه حضور جایگاه خویش را در اجتماع تثبیت می نمایند. هرچند در این راه دشواری هایي، فرا راه زنان افغان وجود دارد؛ وجود نا امنی، بیسوادی، و میزان پایین شرکت زنان در فعالیت های اجتماعی، از جمله عواملی اند که زمینه را برای کار زنان محدود می سازد. یکی از آسیب هایي که در طول تاریخ، زنان را به بحران و چالش فراخوانده است، حضور کمرنگ آنان در محیط کار است و درست برعکس آن، عمده ترین عاملی که زنان را در راه دستیابی به حقوق شان کمک می کند مسئله کار است.

نهادهای مربوط باید ما را تقویه نمایند

"سعادت حسن" یکتن دیگر از زنان تجارت پیشه است که به گفتهء خود ش عشق بی پایان او به صنایع دستی و پیشهء تجارت، او را براین وا داشت تا زنانی را که به صنایع دستی دسترسی داشتند و از مشکلات اقتصادی رنج می بردند؛ کمک و یاری رساند. وی می گوید: "مدت چهارسال می شود که در باغ زنانه، تعداد ده تن از زنان را جهت بهتر شدن کار و فروش محصولات شان کمک می نمایم؛ در آغاز کار، صدمهء بزرگ اقتصادی  را در این راه متحمل گردیدم؛ به خاطر اینکه زنان نوآموز بودند و کارهای دستی شان نواقص زیادی داشت و اما حال تعداد زیادی از آنان، مهارت فوق العاده از خود نشان داده و توانسته اند در عرصهء اقتصادی، خودکفا شوند."
وي در مورد مشکلات موجود بر سر راه زنان تجارت پیشه می گوید: "زنانی که به پیشهء تجارت اشتغال دارند، از همه نهادهای مسوول چشم امید دارند تا آنان را یاری رسانند؛ اما با تاسف باید بگویم که نه تنها در این راستا هیچ نهادی از ما حمایت نمی کند، بلکه موانعی هم وجود دارد که سبب ضربه زدن به اقتصاد ما می گردد."
نخستین گلهء خانم سعادت، از وزارت مالیه است. به گفتهء وی زنانی که در باغ زنانه دکان دارند، باید سالانه 2000 افغانی مالیه بپردازند؛ درحالیکه مالکین این دکانها در سه- چهار فصل سرد سال، هیچنوع فروشات ندارند.
خانم سعادت می افزاید: "من مخالف پرداخت مالیه نیستم؛ اما نباید در حدی باشد تا ما مجبور باشیم پول مصرف فرزندان خود را به مالیه بپردازیم. کرایهء دکان ما ماهانه2800 افغانی است؛ درصورتي كه  فروشات نباشد، پرداخت کرایه، خود ضربهء بزرگی بر اقتصاد خانوادهء ما ست. من خودم یک معلم استم و مدت دو  ماه می شود که نتوانسته ام معاش خود را به دست آورم. پس مجبور استم تا برای پرداخت کرایهء دکان، از کس دیگری پول قرض نمایم."
از خانم سعادت پرسیديم که آیا پیشهء تجارت را با سرمایهء دست داشتهء خود آغاز کرده است و یا در این راه مراجع مسوول او را یاری رسانده اند؟ وی گفت: "فدراسیون زنان تجارت پیشه و اتحادیه، به ما هیچنوع کمک ننموده اند سرمایهء دست داشته خودم بسیار کم بود و متباقی پول را از بانک ملی طور قرضه به دست آوردم، که در مقابل آن 12 فیصد مفاد می پردازیم؛ ما دایم درنشست ها و کنفرانس هایي که تدویر یافته است، مشکلات خود را در این رابط با مسوولین درمیان گذاشته ایم؛ اما هیچگونه توجهي صورت نگرفته است."
 به گفتهء خانم سعادت؛ در باغ زنانه، موسسه اي به نام"سوا" از جانب کشور هند، جهت آموزشدهی زنان در بخش های مختلف فعالیت دارد، که این موسسه اگر از یکطرف با زنان در همکاری است، از جانب دیگر دست دوزی های زنان و صنایع دستی زنان افغان، توسط آنان به بیرون انتقال می یابد و آنان از صنایع زنان افغان کاپی می کنند و آنرا به نام کشور خود به فروش می رسانند.
هرچند در زمان حاکمیت رژیم طالبان، زنان از هرگونه فعالیت های اجتماعی، به دور مانده بودند و طی پنج سال حکومت طالبان، همه بخشهای کاری که سهم زنان در آن برجسته بود، به  رکود مواجعه گرديد و آنان در جامعه هیچگونه تصویر و صدایی نداشتند؛ اما با رویکار آمدن حکومت حامد کرزی، فعالیت های اجتماعی زنان در همه عرصه ها از سر گرفته شد و آنان با نیروی تازه و امیدهای نو، آغاز به کار نمودند. بعد از رکود پنج سالهء فعالیت های زنان در جامعه افغانی و با به وجود آمدن شرايط جدید، نهادهای مختلف از سرتاسر جهان  در پی آن شدند تا فرصت های کاری بیشتر برای زنان افغان جهت رشد استعدادهای آنان مهیا سازند؛ هرچند زنان افغان هنوز در جامعه اي  به سر می برند که هرگام از زنده گی آنان باید با خواست و میل مردان برداشته شود و دایم با چالش های سیاسی، اجتماعی و تبعیض جنسیتی مواجه اند.

فعالیت های زنان تجارت پیشه در ولایات  

در حال حاضر، 18 اتحادیه عضو فدراسیون زنان تجارت پیشه را ولایات تشکیل می دهد، كه سه سنتر از جمله قوی ترین مراکز تجاری می باشند؛ زون ساحوی مزار شریف، تمام ولایات شمال را تحت پوشش دارد. زون ننگرهار؛ لغمان، کنر و نورستان را تحت حمایه خود دارد. و دفتر ساحوی بامیان؛ دایکندی و ولایات همجوار ولایت بامیان راتحت پوشش دارد. هر زون، کارهای جداگانه ميكند که بیشترین بخش را سوزن دوزی ؛چون خامک دوزی، و قندهاری دوزی تشکیل می دهد. در بخش قالین بافی نیز این زون ها اعضایي دارند که 11 عضو ولایات در بخش بافت قالین کار می كنند. در بخش زیورسازی، سه ارگان از مرکز و ولایات کار می نمایند. در بخش پروسس موادغذایی و در بخش سنگهای قیمتی چون زمرد و لاجورد، زنان فرمایشات زیادی از امریکا ، لندن و دیگر ممالک دنیا دارند. در بخش صنایع دستی، 11 ارگان مصروف دوخت شال های ابریشمی و پیراهن های خامک دوزی اند. در ولایات هرات و مزار شریف، زنان دستگاه های بافت ابریشمی دارند و تکه های تولید شدهء خود را برای نهادهای ما در شهر کابل می فرستند و آنان، در دیزاین لباسها از آن استفاده می نمایند و بیشتر مورد علاقهء مشتریان در خارج از کشور می باشند. در ولایت بامیان، ده ها تن از زنان عملاً در مغازه های فروش لوازم آرایش، لباس و بوت منحیث فروشنده کار می نمایند. زنان بامیان آموخته اند که چگونه برای اجناس تولیدی خود از قبيل نمد، قالین ،گلیم، خامک دوزی و محصولات حیوانی ؛مانند: روغن زرد ،شیر، ماست و قروت بازار یابی کنند. زنان در ولایات شمال، بیشتر اشتغال به قالین بافی دارند؛ اما بدبختانه به دلیل نداشتن امکانات لازم، حاصل زحمت سرانگشتان ظریف آنان به پاکستان می رود و از آن طریق به نام کشور پاکستان به بازارهای جهان عرضه می شود، و پول ناچیزی که نمی تواند زحمت بی پایان آنان را جبران نماید، به آنان پرداخته می شود؛ که این خود نبود امکانات لازم را برای زنان افغان جهت رشد و بارور شدن استعداد آنان، نشان می دهد.

وزارت امور زنان چه همکاری با زنان تجارت پیشه دارد؟

"انجمه نعیمی" رئیس توسعه اقتصاد وزارت امور زنان، همکاری های این وزارت را با زنان تجارت پیشه، اینگونه بیان می کند: "به اساس تفاهمنامه اي که وزارت امور زنان با فدراسیون زنان تجارت پیشه دارد، ما امروز اولین ورکشاپی را تحت عنوان (داشتن بزنس پلان) داریم که در آن 35 تن از زناني که تازه به تجارت آغاز کرده اند، شرکت دارند. تعدادی از ماستر ترینرهایي که در باغ زنانهء کابل با خانم ها کار می نمایند و تعدادی زنانی که از موسسهء همکاری های ایتالیا با ما همکاری دارند نیز شرکت دارند."
خانم انجمه در مورد اینکه آیا این وزارت، زمینه هایي را برای زنان تجارت پیشه فراهم آورده است تا بتوانند از قرضه های بدون پرداخت مفاد استفاده نمایند؟ گفت: "ما در تلاش آن استیم تا از طریق این وزارت، زمینهء گرفتن قرضه های مناسب را فراهم سازیم تا بتوانند کارهای تجارتی خود را به خوبی به پیش ببرند و در حال حاضر نیز در نظر داریم تا 20 تن از این خانمها را به موسسات قرضه دهنده معرفی نماییم؛ اما تا کنون چنین کمکی عملاً صورت نگرفته است."

"آرزو نقشبندی" که از کمپنی حکاکی باغ زنانه در این ورکشاپ شرکت نموده است، در مورد موثریت تدویر

همچو ورکشاپ ها می گوید: "مدت 3 روز از تدویر این ورکشاپ پنج روزه می گذرد و در این سه روز، ما توانسته ایم یک نقشهء موفقیت آمیزی برای آغاز تجارت خود طرح نماییم."  وی می گوید: "من قبلاً ورکشاپهایي مختلفي  را در زمینهء تجارت تعقیب نموده ام ؛اما باید گفت که برای آغاز یک تجارت، در کنار داشتن یک پلان خوب، داشتن سرمایهء کافی نیز لازم است؛ در حال حاضر، زنانی که به تجارت آغاز می کنند، با همین مشکل بزرگ، روبرواند." به گفتهء وی زنان می توانند ؛ در پهلوي معلمي ، داكتري و انجنيري  یک تجارت پیشهء موفق نیز باشند.
در حال حاضر، بیشترین زنان تجارت پیشه، در بخش دست دوزی فعالیت دارند؛ زیرا این بخش، دارای ظرافت کاری زیادی می باشد و می توان گفت که در همهء جهان، علاقمندان خاص خود را دارد؛ اما بدبختانه در کشور ما صنعت دست دوزی در حال از بین رفتن است و به جز عدهء معدودي از زنان، تعداد زیادي به این کار علاقه ندارند و نهادهای مسوول در این رابطه ، باید در تلاش باشند تا با ایجاد کورسهایي برای زنان و دختران در این زمینه، این صنعت با ارزش را برای همیشه زنده نگهدارند و نگذارند تا این صنعت ظریف زنان افغان، از میان برود.

نتیجه گیری 

در کشور ما که زنان دایم با چالش هایي ؛چون فقر، بیکاری، سنت های دست و پا گیر و عدم دسترسی به آموزش صحت و خدمات اجتماعی روبرواند، زمینه های رشد استعداد برای آنان کمتر میسر می گردد. بسیاری از زنان از دولت موجود انتقاد می کنند که در چند سال گذشته، کار کمی برای آنان در زمینهء بهبود زنده گی انجام داده است. هنوز هم زنان و دختران افغان، از انواع خشونت ها از جمله ازدواج اجباری و تجاوزجنسی رنج می برند؛ اما با آنهم از فرصت های محدود کاری استفادهء اعظمی می نمایند.
تجارت و بازاریابی برای فروش محصولات؛ یکی ازبخش های کاری زنان است که زنان، با روی کار آمدن دولت حامد کرزی، آنرا به تجربه گرفته اند و در کنار مسایلی چون فقدان امنیت و تامین مصئونیت زنان، با یک سلسله عوامل دیگری چون نبود هماهنگی و انسجام بین فعالیت های تجاری خانم ها، عدم شناخت مردم از چگونگی کیفیت و نوعیت فعالیت های زنان، عدم دسترسی آنان به مارکیت های بین المللی، و نبود امکانات بازار یابی برای فروش محصولات تولیدی شان، مواجه اند.
 زنان تاجر، به این باوراند که یکی از عمده ترین مشکلات آنان، عدم پذیرش آنان از سوی مردان است. دولت و نهادهای غیردولتی، باید سعی نمایند تا زمینه هاي کار و سرمایه گذاری برای زنان تجارت پیشه را هرچه بيشتر فراهم نمایند. مسوولین اتاق های تجارت و صنایع و همچنان دولت، تا کنون گامهای موثری برای حل مشکلات زنان تجارت پیشه بر نداشته اند. همچنان نهادهای زنان چون فدراسیون زنان تجارت پیشه و وزارت امورزنان نیز صرف با تدویر ورکشاپ ها و سيمینارها دراین راستا اکتفا کرده اند، که نمی توان آنرا گام موثر در این زمینه به حساب آورد. زنان، نیروی فعال هرجامعه اند؛ مهیا ساختن زمینه های بهتر کاری برای آنان، در رشد اقتصاد کشور سهم به سزایی دارد.